1958. urte hartan apaiz-bizitza eta -zerbitzua hasi genuen berrogei bat gazte gipuzkoarrek. Nire lehen helmuga itsas girokoa zen, hain ezaguna niretzat, Zarautz baitut jaioterria. Oriora bidali ninduten. Arrantzale herri honetan urratu nituen lehen urratsak apaiz zereginetan beste hiru apaiz-lagunekin batera. 25 urte nituenean haur eta gaztetxoekin nuen harremana Jesusek txikiekiko zuen hurbiltasuna bizitzeko bidea izan zen; Meza eta ospakizunetan, arrantzaleen herri haren soiltasuna eta alaitasuna nabaritzen nituen. Eliza berezko zerbait bezala bizi zen herrian garai hartan.

Hala joan ziren lehen urteak Orioko parrokian. Baina nik beste dei edo bokazio bat sentitzen nuen, eta beste helmuga bat bilatzen. Gasteizko Seminarioan bizi izandako misiolari-bokazioa berpiztuz joan zitzaidan herritxo hartako elizan. Norbaitek zirikatzea edo animatzea falta nuen. Bultzada hori Ruandako Kamonyi lurraldea beren esku hartu zuten bi apaiz-lagunen bidez hartu nuen. Lurralde hura Euskal Elizbarrutiko Misioen ardurapean zegoen.

1965eko urtarrilean bost apaiz gazte iritsi ginen Ruandara, kementsu eta gogotsu. Bertako Gotzainari lana aritzen zion gu han izateak, herri hura oso jendetsua baitzen eta kristautasunak zeramakion berritasunaren irrika baitzuen. Biren artean parrokia bat eraiki genuen. Mendiko etxola bat bailitzan, bizitzeko bitartekoak ozta-ozta zituen etxetxo batean jarri ginen. Bat-batean egin genuen misio gune hura berehala bilakatu zen erreferentziazko puntua inguruko herrixkentzat. Bertakoekin ulertuko baginen, Ruandako hizkuntza ikasteari ekin genion. Ezinbestekoa zen bertakoen hizkuntza ikastea Ebanjelioa hots egingo bagenuen. Gure eginkizuna, oinarrizko ebanjelizatzea zen: katekumenatuak gainezka eta helduen bataioak nahiz ezkontzak elizkizun berean ospatzen genituen. Kristautasuna ziztu bizian ari zen zabaltzen. Behar bada, fedearen heziketa egoki baten kaltetan. Lehen urte haiek bihotzean dauzkat gordeta: baliabide material gutxirekin, herrietara oinez egindako ibilaldiak, familiak ikusiz, zaharrei eta gaixoei lagunduz, oinarrizko elkarteen bilerak bizituz…, Ruandan misiolari izan nintzeneko oroitzapen maiteenak dira.

1994. urtean gelditu egin behar dugu. Gerra zibila lehertu zen Ruandan. Hutuak eta tutsiak elkar hiltzen ikusi genituen espantuz. Galdera eta zalantza asko bururatu zitzaigun ordu hartan. Nola zitekeen halako basakeriak egitea elkarri? Zergatik halako hilketa ankerrak, batzuk gure eliz atarietan eta parrokietako patioetan? Zertan geratu zen gure ekintza eta zertan kristau-mezuak, ustez bederen, izandako arrakasta? Izan ere Ruandan, aldi hartan, biztanleriaren %70 baino gehiago kristaua zen, gehienak katolikoak. Denbora pasa ahala eta patxada hartuz, erantzun ahal izan diegu galdera hauei. Ez kontzientzia isiltzeko, bai ostera gertatutakoa bere tokian jartzeko historiari begiratuz eta ikusiz lehenago ere izan zirela antzeko basakeriak.

Gure tokiak utzi eta Ruandatik alde egin beharrean gertatu ginen ezinbestean. Gogoz kontra. Hark lur jota eta triste laga gintuen. Ihesi gindoazela, Burundin gaua igarotzeko muga zeharkatu genuen. Biharamuna Artzain Onaren Igandea zen. Jesusen parabola hartu genuen guretzat: artzain onak ez ditu bere ardiak abandonatzen.

Euskal Herrian hilabete batzuk egin ondoren garai bateko gure parrokietara itzuli ginen. Eliza berreraikitzen hasi beharra zegoen, parrokia-etxea, erlijiosen komentua… Ikusi genuen lapurretak eta txikizioak baino gauza larriagoa zela umezurtzen egoera, alargunena eta presoena. Guretzat berebiziko aldaketa izan zen gerra aurrekoaren aldean aurkitu genuen egoera. Ez zegoen lehengo konturik gure misiolaritzan. Aldi hura indarkeriak eraitsitakoa berreraikitzeko garaia zen eta bakezkoak egiten hasteko garaia, erronka zinez zaila azken hau. Behar gorrian aurkitzen zirenei laguntzeak eta zenbait bidegabekeria salatzeak herriko agintarien haserrea ekarri ziguten. Testuinguru honetan kokatu behar da Muginan misiolari-lagun eta adiskide nuen Ixidro Uzkudun pasaitarraren hilketa. Eta, behar bada, baita ere Jose Ramon Amunarrizen heriotza ere, nahiz eta kasu hau kotxe istripua izan zela esan zen.

Hala ia berrogei urte igaro ziren Ruandan. Eta etxera itzultzeko garaia iritsi zen. Poz bat genuen: ruandarrek lekukoa hartzeko dena prest utziz etxeratuko ginen. Urte haietan Afrikako herri hartako Elizaren bilakaeraren testigu izan nintzen: kanpotarrek zerbitzatutako eliza izatetik, bertakoek eramango zuten eliza izatera igaro zen. Une egokia zen agur esateko, bihotza urratu samar, egia esan behar bada, Ruandan egin genuen misio ibilbideari. Gure herrira itzuli gara eta hemen ere jendeak itxaro du Ebanjelioa eta Jesusen Espiritua. Misiolari gara, orain Donostiako Elizbarrutian Gipuzkoako herriaren zerbitzura.

Donostia, 2008ko apirilaren 9a

Joan Kruz Juaristi