Datozen lau urteotarako, Espainiako presidente hautatua izatea lortu du, berriro, Jose Luis Rodriguez Zapaterok. Lerro hauen bidez, gogoeta egin nahi dugu hauteskunde-kanpainan egin zituen promesak eta inbestidura-eztabaidako hitzaldia gai hartuta, beti ere, gizarte eta lan-munduko arazoen inguruan eta, oro har, esandako gaiak txertatuak dauden gizarte-eredua hizpide dugula.

Izan ere, hainbat arrazoi direla-eta, batez ere, gaur egun nagusi den pentsamolde indibidualistak eta pragmatikoak nolabait kutsatu duelako, proiektu sozialistak erabat galdu dituela dirudi bere ezaugarri behinenak, eta, horren ordez, gizarte-baliabideak kapital handiaren interesen arabera kudeatzera mugatzen da. Esandakoaren adibide praktikoa da –ikusmolde liberalen gero eta pisu handiagoaren eraginez, segur aski– ia 18 urtez gobernu sozialista izan ondoren, euroa txanpon duten Europar Batasuneko estatuen batez bestekoak baino zerga-sistema epelagoa ez ezik, gizarte-gastu urriagoa dugula. Horrek erakusten digu Espainiako gobernu sozialistaren erreformismoa ez dela batere erradikala izan, ekonomiaren alor oinarrizko honetan.

Ez hauteskunde-kanpainan eta ez presidente hautagaitarako hitzaldian ere, ez du behartsuenen errealitateaz ia aipamenik egin, eta ez pentsa gutxi direlako izan denik, Espainiako biztanleen %20 baino gehiago bizi baitira pobrezia atalasearen azpitik (eta horietatik ehuneko esanguratsuak enplegua du). Hauteskundeetan sozialistek gizarte- eta lan-arloan hartutako konpromisoen artean daude, bi milioi lanpostu sortzea, langabezia tasa %7 baino handiagoa ez izatea, aldi baterako kontratuen kopurua %25era jaistea, emakume eta gazteen enplegua sustatzea eta lanbide arteko gutxieneko soldata hilean 800 eurotaraino igotzea. Inbestidura-hitzaldian, presidentetarako hautagaiak iragarri zuen gizarte-agenteak deituko dituela (patronalak eta zentral sindikalak) ekonomia eta gizarte-akordio handi bat lortzeko, bertatik, hainbat erreforma adostu erator dadin, bai lanaren esparrura eta bai Gizarte Segurantzara. Proposamen hori ekonomiaren moteltze-atzeratze egoera erremedio gabekotzat hartzen den testuinguruan egin du, zeina higiezinen krisialdiarekin hasi baita azaleratzen. Horregatik, gastu publikoa bultzatuko zuela agindu zuen, etxebizitza babestuen eraikuntzan edota etxebizitzak birgaitzeko laguntzak emanez, eta eraikuntza sektoreko langabetuak birkokatzeko plana ere iragarri zuen. Aurreikus daitekeen eta etorkinengan eragina izango duen langabezia igoeraren aurrean, lanik gabe geratutakoen borondatezko itzulera sustatzea ere proposatu zuen, langabezia-laguntzari dagokion kopuru guztia aldi batean ordainduta edota kreditu txikiak emanez, beren jatorriko herrialdean bizitza-proiektu berri bat hasteko modua izan dezaten.

Proposatzen den programa ekonomiko hori hiru puntu nagusitan bermatzen da: sektore pribatuari laguntzen dion eta, aurkako egoeretan, politika sozialen kontra jardungo ez duen zerga eta aurrekontu politika; produktibitatea eta lehiakortasuna handitzea bilatzen duen politika ekonomikoa, horrek prezioen igoeran eragin negatiborik izan gabe; eta etengabeko gizarte-elkarrizketa, bi aldeen artean, beharrezkoak jotzen diren erabakiak hartzea posible izan dadin, ekonomiaren hazkundea eta egonkortasuna lortze aldera.

Norberaren aldez aurreko ideologiaren arabera, modu batera edo bestera hartu dute egindako proposamena. Batzuen iritzian, traizio egiten zaie proiektu sozialistaren hastapen ideologikoei, gizarte-eredu kapitalistaren defentsa hutsean geratzen baita. Beste batzuek egungo ezkerrari egozten zaion «konplexu intelektuala» aipatzen dute, ez direlako ausartzen, liberalek nahi bezala, aldaketa esanguratsuak aldarrikatzen ekonomia-gizarte politiketan (esate baterako, lege eta zerga loturetatik kapitala askatzea; lana ez, ordea), nahitaezkoak jotzen baitituzte horiek ekonomiaren eraginkortasuna handitzeko. Gizarte ongizatearen eredua gainbehera joan da, kapitalaren interesek enplegua prekarizatzea lortu duten neurrian. «Kontratu zaborrak» nagusi diren bitartean, goraipamenak egiten zaizkio «giza kapitalaren» garrantziari eta ezagutzaren ekonomiari, azken hau gizarte sektore pribilegiatuenera mugatzen bada ere. Etengabeko prezio igoeraren aurrean, zeinak nahitaez kontrolatu beharreko inflaziora eramaten baitu, ondorengo politika hau proposatzen dute: soldata kostuei eustea eta lan-kontratu moduak liberalizatzea. Ez diote, itxuraz, jaramonik egiten igoera horren arrazoi nagusiari: enpresa handien eta finantza erakundeen etekinak gora eta gora doaz, etengabe.

Posible al da beste estilo bateko ekonomia politika, Guztion Ona lortzera argiago eta nabarmenago orientatua? Zer puntutaraino dago pobrezia eta zaurgarritasun soziala konpontzeko borondate zintzoa? Zer motatako neurri ekonomikoak hartu behar lirateke ekonomia eraginkorragoa, zuzenagoa eta arrazionalagoa lortzeko?

Laino beltzak agertu dira ekonomiaren etorkizun hurbilean. Dirudienez, krisialdi ekonomiko baten ateetan gaude, dagoeneko sartuta ez bagaude ere. Hiru milioi langabetu izango omen ditugu laster, duela oso gutxi ezinezkoa iruditzen zitzaigun arren. Egia da ez dagoela oraingo egoera 80eko hamarkadakoarekin alderatzerik, urte haietan, 12 milioi inguruko biztanleria aktiboarekin heldu baitzen zifra horietara (hau da %20ko langabezia-tasak gainditzen ziren). Gaur, ordea, 20 milioi langiletik gora gara, eta langabezia-tasa %10 inguruan kokatuko litzateke. Dena den, horrek ez dio larritasunik kentzen arazoari, asko eta asko izango baitira gaizki pasako duten pertsonak eta egoerak eskatzen du pertsona horien duintasuna errespetatzen duten hastapen etikoetan oinarritu beharko direla hartzen diren neurriak.

Kontua ez da oinarrizko premiak estaltzea bakarrik, baizik eta pertsona guztien ahalmenak sustatzea, dauden baldintzetan daudela. Enplegua suntsitzen bada edo dagoena oso txarra baldin bada, behartsuenei, defentsa gutxien dutenei egiten zaie kalterik handiena. Hori saihesteko, adibide modura, enplegua lortzeko zailtasunak dituzten pertsonentzat sozialki beharrezkoak diren lanak sustatu behar dira, intserzio enpleguen bitartez. Baldintza onetako enplegua sustatzeak, izan ere, lehentasuna izan behar luke Administrazioaren politika ekonomikoan, berak sortu behar ez badu ere, funtzio subsidiario modura denean izan ezik.

Gobernu berriak lau urteko aldia lortu du, zilegitasun osoz, gizarte ontasunerako komenigarrienak iruditzen zaizkion neurriak hartzeko, hauteskunde-programan hartutako konpromisoen arabera. Berari dagokio, hortaz, afektatuen kontsulta eta lankidetzaren bitartez, gizartearentzat etorkizun hobea ahalbidetzea. Guri, herritar modura, horren guztiaren jarraipena egitea dagokigu. Eta kristau gisa dugun erantzukizunak ere halaxe eskatzen du.

Donostia, 2008ko apirilaren 16a

Elizbarrutiko Idazkaritza Soziala – Justizia eta Bakea