Asko dira laneko legeria lehenbailehen erreformatu beharra dagoela aldarrikatzen dutenak, hori omen delako modu bakarra egungo krisi ekonomikotik onik ateratzeko. Erreforma horren xedea, batez ere, enplegatzaileen interesen barruan –aldi baterako edo betiko– sartzen ez diren langileen kaleratzea erraztea eta merkatzea litzateke.

Ofizialki, Espainian, biztanleria aktiboaren %20ra hurbiltzen da langabezia-tasa eta, horrekin batera, biztanleria ez aktiboa ugaldu egin da, langile asko «desanimatuen» sailean sartu baitituzte, etsita, ez direlako jada lanpostu bila saiatzen. Bestalde, gazteen %30ek aldi baterako lana dute eta beste %22, ezkutuko ekonomian enplegatzen dira.

Gobernu zentraleko lehendakariak Ekonomia Iraungarrirako Lege Proiektuaren oinarriak aurkeztu dituenean, hainbat neurri iragarri ditu «negoziazio kolektiboaren sistema aldatzeko; enpresetako barne malgutasuna hobetzeko; enplegua aldi batean doitzeko xedearekin lanaldi murriztuaren erabilera sustatzeko; kontrataziorako pizgarrien politika berrikusteko, baliabideak enplegu politika eraginkorragoetara bideratuz; enplegurako zerbitzu publikoak indartzeko eta laneko bitartekaritza hobetzeko, eskura dauden tresna guztien bitartez; guztiak ere dualtasuna eta gure lan-merkatuko behin-behinekotasun tasa murriztera zuzendutako neurriak».

Ideia horietan oinarriturik, Ekonomiako ministroak –bigarren lehendakariorde ere bada– kontratu eredu berri bat sortzea proposatu du lanaldi partziala eta langabezia prestazioa konbinatuko lituzkeena, une horretan –osorik edo partzialki– enpresarentzat beharrezkoak ez diren langile haientzat. Lanaldiaren murrizketak enpresak ordaintzen dion soldata proportzioan jaistea ekarriko luke eta, osagarri modura, langabezia prestazio partzial bat kobratuko luke langileak.

1924an, Alemanian sortutako kurzarbeit (lanaldi murriztua) ereduaren aplikazioa litzateke. 1957an berriro ezarri zuten eta oso erabilia izan zen 70 eta 80ko hamarkadetan, eraikuntzaren sektorean. 2008an berriro abian jarri zuten. Sistema horrekin honako hau bilatzen da: enpresak dituen langileei eustea lan-kargan beherakada esanguratsua jasan arren. 27.000 enpresa baino gehiagok erabili dute formula hori eta bi urtetik gora egoera horretan egon litezkeen milioi eta erdi langile hartzen ditu barnean. Enpresak soldataren %60-70 inguru ordaindu behar du (langilearen seme-alaba kopuruaren arabera) eta Administrazioak estaltzen du gainerakoa, baita Gizarte Segurantzaren kotizazioa ere, lanaldi murriztuko zazpigarren hiletik aurrera. Enpresa-batzordeak esku hartze garrantzitsua izaten du neurriaren ezarpena onartzeko orduan. Egiten diren kalkuluen arabera, Alemaniako estatuak, aurten, 5.000 milioi euro gastatuko ditu kontzeptu horretan, baina, ordainetan, 530.000 lanpostu mantenduko dituzte. Eta ez da hori abantaila bakarra, enpresek, langile kualifikatuak galdu gabe, kostuak arintzen baitituzte eta langileek, lehen baino gutxixeago kobratuko badute ere, denbora gehiago dute ezagutzak birziklatzeko eta lan-merkatuan hobeto lehiatzeko. Administrazioak, bere aldetik, langabezia laguntza osoaren eta ordaintzen duen partzialaren arteko aldea aurrezten du, eta, azkenik, langabezia-tasak txikiagoak direnez, gizarteko ezinegona ez da hain larria.

Eredu horren antzekoak aplikatzen dituzte Danimarkan –aitzindari izan zen, bere garaian– eta Herbeheretan, non lanaldiaren murrizketak, ezinbestean, heziketarekin batera joan behar baitu. Horregatik, birziklatze-planik ez baldin badago, Gobernuak ez du finantzatzen edota, enplegu murrizketa finantzatu ondoren gertatzen bada, birziklatze-planik gabe, jasotako diru-laguntza (edo parte bat) itzuli egin beharko dute. Suedian, berriz, ordaintzeko arazoak dituzten enpresei, Gizarte Segurantzako kotizazioak atzeratzeko kredituak eta erraztasunak ematen dizkiete. Neurri horietan guztietan ikusten da langileak berak sortu ez duen krisialdiaren ondorioak gehiegi sufritu ez ditzan ahalegintzen direla, ekonomiaren aldetik behintzat, hala, giza duintasuna manten dezan.

Espainian, hogei urtetik gora dira antzeko tresna bat badagoela, oso gutxi erabili baldin bada ere: lanaldia murrizteko erregulazio-espedientea. Automobilgintzaren sektorerako sortu zen, batez ere, behin-behinekotasun handia zela-eta, enpresaburuek kontratuak ez berritzeko joera hartu baitzuten. Gaur egun, patronaleko ordezkariek diote oso komenigarria litzatekeela «malgu-segurtasuna» deitzen diotena ezartzea, hau da, kontratu eta kaleratzeetan enpresaburuentzat malgutasun handiagoko sistema bat, horrekin batera, langileak enplegua bilatzeko erraztasun handiagoa izango lukeelarik, alegia, kalitate handiagoko heziketa eta estatuaren laguntzak arazorik gabe enplegua alda dezan. Baina, langileen diru-sarrerak bermatzeari buruz ez dute ezer esaten.

Patronala, nolanahi ere, adierazi dutenaren arabera, ez dago prest gastu handiago horri aurre egiteko diru-sarrera publikoak bermatuko dituen zerga-sistema aldatzeko, jendeak zerga horiek era progresiboan ordain ditzan, hau da, sarrera handienak dituenak, proportzioan, gehiago ordaintzen duela, hala, dauden errenta diferentziak murriztuz joan daitezen.

Beldur gara ez ote den nagusi aterako, beste behin ere, pentsamolde indibidualista, norberak ahal duen etekin handiena ateratzea, alegia, eta lege erraztasunak bilatzea «negozioa egiteko» eta kontrol publikoa ahal den txikiena izan dadin. Hori horrela baldin bada, emaitza kaltegarria izango da beti ahulenentzat. Gizarteak kohesioa galduko du eta etorkizuna goibelagoa eta ilunagoa izango da. Proiektu gizatiarrago batetik aldentzen ariko gara. Dirua bihurtuko dugu jainko eta, hura kontentatzearren, giza sakrifizioak eskaini beharko dizkiogu. Hori bai, ahaleginduko gara sakrifikatuak besteak izan daitezen.

Donostia, 2009ko abenduaren 16a

Elizbarrutiko Idazkaritza Soziala - Justizia eta Bakea